10 Sự Thật Đen Tối Có Trong Tài Liệu Mật

Tháng 4 năm 2010, Nga giải mật các hồ sơ thời Liên Xô liên quan đến một trong những vụ thảm sát nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước này — Thảm sát Katyn. Từ tháng 4 đến tháng 5 năm 1940, hơn 22.000 sĩ quan Ba Lan đã bị lực lượng mật vụ Liên Xô (NKVD) xử bắn tại nhiều địa điểm hành quyết, bao gồm rừng Katyn.

Các tài liệu được công bố có thư của Lavrenti Beria — người đứng đầu NKVD — và nghị quyết có chữ ký của Joseph Stalin phê chuẩn việc xử tử. Động thái này được xem như một cử chỉ ngoại giao hướng tới Ba Lan sau vụ tai nạn máy bay Smolensk năm 2010 khiến tổng thống Ba Lan thiệt mạng trên lãnh thổ Nga.

Các tài liệu được giải mật vào cuối thập niên 1990 cho thấy CIA đã điều hành một chiến dịch bí mật tại Tây Tạng từ năm 1957 đến 1969. Mục tiêu của chương trình là vũ trang và tài trợ cho lực lượng kháng chiến Tây Tạng chống lại sự kiểm soát của Trung Quốc.

Du kích Tây Tạng được huấn luyện tại Nepal và tại trại Camp Hale, bang Colorado (Mỹ). Chiến dịch được cho là bao gồm khoản tài trợ khoảng 1,7 triệu USD mỗi năm, cùng với khoản trợ cấp 180.000 USD/năm dành cho Dalai Lama.

Các tài liệu nêu rõ sự can dự kéo dài gần một thập kỷ của CIA, như một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của Chiến tranh Lạnh nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc. Sự hỗ trợ này chấm dứt vào đầu thập niên 1970 khi chính quyền Nixon chuyển hướng bình thường hóa quan hệ với Bắc Kinh.

Dù nhận được hỗ trợ tài chính và hậu cần, lực lượng du kích Tây Tạng không đạt được phần lớn mục tiêu đề ra. Hồ sơ giải mật cung cấp thêm bối cảnh cho quan hệ Tây Tạng – Trung Quốc, đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc lâu nay cáo buộc Dalai Lama có liên hệ với tình báo nước ngoài.

Project Stargate là chương trình mật của chính phủ Mỹ nhằm nghiên cứu hiện tượng ngoại cảm và siêu nhiên cho mục đích quân sự và tình báo. Chương trình được khởi động vào đầu thập niên 1970 trong bối cảnh lo ngại Liên Xô đang nghiên cứu “chiến tranh tâm linh”.

Dự án tập trung vào các hiện tượng ngoại cảm được cho là có thể lặp lại và khai thác cho hoạt động gián điệp. Một phần chương trình do các nhà cận tâm lý học Hal Puthoff và Russell Targ dẫn dắt. Ban đầu, dự án mang tên Scanate (viết tắt của “scan by coordinate”) và các thí nghiệm “nhìn xa” (remote viewing) ban đầu được mô tả là đầy hứa hẹn.

Những người tham gia cố gắng “quan sát” các mục tiêu ở xa mà không cần hiện diện vật lý. Nghiên cứu cũng xem xét “tâm năng lượng học” — ý tưởng cho rằng con người có thể tương tác với người hoặc vật thể xuyên không gian và thời gian.

Dù một số báo cáo nội bộ ghi nhận thành công riêng lẻ, một cuộc đánh giá do CIA ủy nhiệm sau đó kết luận rằng chương trình không tạo ra thông tin tình báo có giá trị thực tiễn đủ lớn. Project Stargate chính thức chấm dứt vào năm 1995 sau hơn hai thập kỷ thử nghiệm.

Toàn bộ hồ sơ tình báo liên quan đến John Lennon được công bố năm 2006 sau một cuộc chiến pháp lý kéo dài. FBI đồng ý công khai các tài liệu cuối cùng sau nhiều năm kiện tụng của các nhà sử học theo Luật Tự do Thông tin (FOIA).

Hồ sơ cho thấy mức độ giám sát mà Lennon và các nhà hoạt động khác phải đối mặt trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Tài liệu đề cập đến mối liên hệ của ông với các lãnh đạo phong trào New Left và các nhóm phản chiến.

Chính quyền Nixon lo ngại Lennon có thể huy động cử tri trẻ chống lại Tổng thống Richard Nixon trong cuộc bầu cử năm 1972, đặc biệt nhằm ủng hộ Thượng nghị sĩ George S. McGovern. Tuy nhiên, tài liệu không chứa bằng chứng nào cho thấy Lennon tham gia hoạt động bạo lực hay lật đổ.

Operation Northwoods là mật danh của một đề xuất quân sự tuyệt mật của Mỹ vào đầu thập niên 1960. Mục tiêu của kế hoạch này là tạo dựng sự ủng hộ của công chúng đối với một cuộc chiến chống Cuba.

Được soạn thảo bởi các lãnh đạo quân sự cấp cao, kế hoạch bao gồm những biện pháp cực đoan: dàn dựng các vụ bạo lực, phá hoại tàu thuyền chở người tị nạn, không tặc máy bay, thậm chí tổ chức các cuộc tấn công tại các thành phố của Mỹ rồi đổ lỗi cho Cuba. Mục đích cuối cùng là thao túng dư luận nhằm biện minh cho việc loại bỏ Fidel Castro sau thất bại của cuộc đổ bộ Vịnh Con Heo.

Kế hoạch được trình lên Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara năm 1962 và đã được Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân phê chuẩn. Tuy nhiên, giới lãnh đạo dân sự đã bác bỏ đề xuất và nó chưa từng được triển khai.

Các tài liệu liên quan bị niêm phong trong nhiều thập kỷ trước khi được giải mật vào cuối những năm 1990 nhờ nỗ lực của Ủy ban Xem xét Hồ sơ Ám sát JFK. Một chiến dịch có liên quan là Operation Mongoose, được khởi động tháng 11 năm 1961 dưới thời Tổng thống Kennedy nhằm làm suy yếu Cuba bằng các biện pháp bí mật. Không giống Northwoods, Mongoose đã được triển khai dưới nhiều hình thức khác nhau.

Sau này, người ta tiết lộ rằng FBI, dưới sự lãnh đạo của Giám đốc Christopher Wray, từng cân nhắc triển khai phần mềm gián điệp Pegasus cho các cuộc điều tra hình sự.

Được phát triển bởi công ty Israel NSO Group, Pegasus là công cụ “zero-click” có khả năng trích xuất lượng lớn dữ liệu từ điện thoại di động của mục tiêu mà không cần người dùng nhấp vào liên kết hay thực hiện bất kỳ thao tác nào.

Ban đầu, FBI tuyên bố họ chỉ mua giấy phép cho mục đích nghiên cứu và phát triển. Tuy nhiên, các tài liệu nội bộ và hồ sơ tòa án cho thấy phần mềm này đã được thử nghiệm rộng rãi từ cuối năm 2020 đến đầu năm 2021.

Vụ việc gây tranh cãi trong bối cảnh toàn cầu lo ngại Pegasus bị lạm dụng để theo dõi nhà báo, nhà hoạt động và đối thủ chính trị. Tài liệu cho thấy vào tháng 3 năm 2021, Cục Điều tra Hình sự của FBI từng đề xuất khả năng sử dụng công cụ này trong những điều kiện cụ thể. Cuối cùng, FBI không triển khai Pegasus vào hoạt động thực tế. Tuy vậy, các hồ sơ giải mật cho thấy cơ quan này đã tiến rất gần tới việc áp dụng một trong những công nghệ giám sát gây tranh cãi nhất thế giới.

Operation Gladio là mạng lưới “ở lại phía sau” (stay-behind) được CIA hậu thuẫn và tổ chức trên khắp Tây Âu sau Thế chiến II. Hình thành vào thập niên 1950, mục đích chính của mạng lưới này là chuẩn bị lực lượng kháng chiến trong trường hợp Liên Xô xâm lược Tây Âu.

Sự tồn tại của chiến dịch được Thủ tướng Ý Giulio Andreotti công khai năm 1990, gây ra làn sóng tranh cãi lớn. Sau đó, các tài liệu giải mật và điều tra của quốc hội đã cung cấp thêm chi tiết.

Mạng lưới hoạt động tại nhiều quốc gia NATO, bao gồm Bỉ, Pháp, Hy Lạp, Tây Đức và Hà Lan. Dù ban đầu tập trung vào các quốc gia đồng minh, đến năm 1959, nó đã mở rộng sang cả các nước trung lập như Thụy Điển và Thụy Sĩ.

Các cuộc điều tra tại Ý trong thập niên 1990 phát hiện nhiều kho vũ khí được chôn giấu hàng chục năm như một phần của cấu trúc “ở lại phía sau”. Operation Gladio tiếp tục bị soi xét khi có cáo buộc rằng một số thành phần trong mạng lưới có liên hệ với hoạt động cực hữu tại Ý trong những năm 1970. Dù phạm vi hoạt động đầy đủ vẫn còn gây tranh cãi, tài liệu giải mật xác nhận sự tồn tại của một mạng lưới bí mật phối hợp trên toàn châu Âu thời Chiến tranh Lạnh.

Giai đoạn 1965–1966 đánh dấu một trong những thời kỳ đen tối nhất trong lịch sử Indonesia. Một cuộc thanh trừng chống cộng do chính phủ dẫn dắt đã khiến hàng trăm nghìn, thậm chí có thể lên tới một triệu người thiệt mạng.

Các tài liệu được giải mật năm 2017 cho thấy mặc dù lực lượng Indonesia và các nhóm bán quân sự trực tiếp thực hiện các vụ giết chóc, một số chính phủ nước ngoài — bao gồm Mỹ — đã biết và ủng hộ một số khía cạnh của chiến dịch.

Hồ sơ xuất phát từ Đại sứ quán Mỹ tại Jakarta, bao quát giai đoạn 1963–1966. Tài liệu mô tả nỗ lực có hệ thống của quân đội Indonesia nhằm loại bỏ các thành viên Đảng Cộng sản Indonesia (PKI) và những người bị nghi ngờ ủng hộ.

Sự hỗ trợ của Mỹ được cho là bao gồm cung cấp thiết bị liên lạc, hỗ trợ tài chính và danh sách các quan chức cộng sản. Cuộc thảm sát này vẫn là một trong những đợt bạo lực lớn nhất trong lịch sử hiện đại Indonesia. Ngoài quân đội, một số nhóm tôn giáo và dân sự cũng tham gia, và có giáo sĩ công khai xem bạo lực là nghĩa vụ tôn giáo. Các tài liệu giải mật làm rõ hơn yếu tố quốc tế xoay quanh chiến dịch này.

Sự kiện Vịnh Bắc Bộ đề cập đến các cuộc chạm trán hải quân giữa Mỹ và Bắc Việt vào tháng 8 năm 1964. Đây được xem là chất xúc tác cho sự can thiệp quân sự quy mô lớn của Mỹ vào Chiến tranh Việt Nam.

Ban đầu, giới chức Mỹ báo cáo có hai cuộc tấn công riêng biệt của tàu tuần tra Bắc Việt nhằm vào USS Maddox và USS Turner Joy. Tuy nhiên, gần 200 tài liệu của Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) được giải mật vào đầu những năm 2000 cho thấy cuộc tấn công thứ hai ngày 4/8 có khả năng chưa từng xảy ra. Thông tin tình báo đã bị diễn giải sai và trình bày như bằng chứng xác nhận hành động thù địch.

Tổng thống Lyndon B. Johnson đã sử dụng các báo cáo này để giành sự ủng hộ của công chúng và Quốc hội cho việc trả đũa quân sự. Quốc hội nhanh chóng thông qua Nghị quyết Vịnh Bắc Bộ, trao cho tổng thống quyền hạn rộng rãi để mở rộng can dự quân sự tại Việt Nam. Các tiết lộ sau này đã làm thay đổi đáng kể cách nhìn nhận lịch sử về quá trình leo thang chiến tranh.

Hideki Tojo giữ chức Thủ tướng Nhật Bản trong phần lớn thời gian của Thế chiến II. Sau khi Nhật Bản đầu hàng, ông bị xét xử tại Tòa án Quân sự Quốc tế Viễn Đông và bị xử tử năm 1948 vì tội ác chiến tranh.

Trong nhiều thập kỷ, vị trí chính xác của hài cốt ông không được tiết lộ. Giới chức được cho là lo ngại rằng việc công khai nơi chôn cất có thể biến địa điểm này thành biểu tượng tôn vinh chủ nghĩa dân tộc cực đoan.

Năm 2021, các tài liệu quân sự Mỹ được giải mật và được một sử gia Nhật Bản phát hiện đã làm sáng tỏ bí ẩn. Tro cốt của Tojo cùng sáu quan chức bị xử tử khác đã được rải xuống Thái Bình Dương từ một máy bay của Lục quân Mỹ, tại vị trí cách Yokohama khoảng 30 dặm về phía đông.

Quyết định này nhằm ngăn chặn việc hình thành một mộ phần vật lý có thể trở thành điểm tụ họp cho các phong trào dân tộc chủ nghĩa. Dù vậy, Tojo và một số tội phạm chiến tranh bị kết án khác vẫn được thờ phụng mang tính biểu tượng tại Đền Yasukuni ở Tokyo — nơi tiếp tục gây tranh cãi chính trị cho đến ngày nay.